Cijfers stalbranden
Een stalbrand komt in Nederland nog steeds regelmatig voor. Uit cijfers van Brandweer Nederland blijkt dat er in 2025 41 stalbranden waren. Bij 11 daarvan kwamen dieren om het leven. In totaal ging het om ruim 60.000 dieren. In 2024 waren er 43 stalbranden en kwamen ruim 62.000 dieren om. Rokus: “De impact van een stalbrand is enorm.”
Wat zijn de gevolgen van een stalbrand?
Een stalbrand betekent vaak meer dan schade aan een gebouw. Dieren kunnen gewond raken of overlijden en machines en installaties kunnen verloren gaan. Ook kan je bedrijf tijdelijk of zelfs langdurig stil komen te liggen. Daar komt ook de emotionele impact bij. Een stalbrand waarbij dieren omkomen, laat vaak een diepe indruk achter en kan zelfs traumatisch zijn.
Rokus weet uit de praktijk hoe ingrijpend een stalbrand is: “Een paar jaar geleden vond er een heftige brand plaats in een kippenschuur. De kippen probeerden nog uit de stal te komen, maar veel dieren zijn gestikt. De schuur stond bovendien vlak naast een woonhuis. Dan vraag je je meteen af: blijft het huis gespaard? Op het moment van de brand was er ook iemand van de familie aan het werk. Gelukkig wist diegene op tijd naar buiten te komen.
Zo’n gebeurtenis heeft altijd een enorme impact. Het duurt vaak maanden voordat alles weer is opgebouwd en ondertussen zie je de schade iedere dag. Je woont en werkt op dezelfde plek en wordt er daardoor steeds opnieuw mee geconfronteerd.”
Wat zijn de belangrijkste oorzaken van een stalbrand?
In een stal komen verschillende risico’s samen. Er zijn elektrische installaties, machines, ventilatoren, verwarmingsapparatuur en soms zonnepanelen of energieopslagsystemen. Tegelijkertijd zijn er vaak veel brandbare materialen zoals hooi en stro aanwezig. Bovendien kan een brand zich in een stal snel verspreiden door stof, spinnenwebben en ander vuil in luchtkanalen.
Elektrische installaties
Elektra is een van de belangrijkste oorzaken van stalbranden. Verlichting, ventilatoren, verwarmingsinstallaties, voer- en melkmachines en andere apparatuur zijn in moderne stallen niet meer weg te denken. Toch is het gebruik ervan niet zonder risico’s.
Zo kan een probleem in een elektrische installatie leiden tot oververhitting. Beschadigde kabels, verouderde onderdelen of een installatie die zwaar wordt belast, kunnen zorgen voor kortsluiting. Ook stof en vuil rondom elektrische onderdelen kunnen het risico op brand vergroten.
Met de komst van nieuwe technieken neemt bovendien de hoeveelheid elektrische apparatuur op agrarische bedrijven toe. Denk aan zonnepanelen, elektrische machines en laadvoorzieningen. Ook daarmee neemt het risico op brand toe.
Menselijk handelen
Ook tijdens werkzaamheden kan brand ontstaan. Denk aan lassen, slijpen of andere werkzaamheden waarbij hitte vrijkomt. Vonken of hete deeltjes kunnen in een omgeving met stro, hooi, stof of andere brandbare materialen snel brand veroorzaken.
Warmtebronnen
Ook warmtebronnen vormen een risico. In en rondom stallen worden verschillende soorten verwarmingsinstallaties gebruikt, zoals kachels, heaters, ketels en lampen. Wanneer zo’n warmtebron in de buurt staat van brandbare materialen, kan een kleine ontsteking al tot brand leiden. Denk bijvoorbeeld aan een lamp die losraakt en in het stro terechtkomt. Ook vervuilde of slecht onderhouden verwarmingsinstallaties vergroten het risico op brand.
Rokus: “De oorzaak van de stalbrand in de kippenschuur die ik eerder noemde, is nooit officieel vastgesteld. Wel is er eerst een knal gehoord, waarna er brand uitbrak. Mogelijk is een lamp ontploft die daarna op de brandbare ondergrond terechtkwam. Dat is dus niet zeker, maar zoiets kan wél gebeuren.”
Broei en zelfontbranding
Niet iedere stalbrand begint met een vonk of vlam. Ook broei kan brand veroorzaken. Bij broei loopt de temperatuur in het materiaal steeds verder op. Een te hoog vochtgehalte speelt daarbij een belangrijke rol. Uiteindelijk kan zelfontbranding ontstaan. Vooral hooi en stro zijn een risico wanneer ze niet droog zijn opgeslagen. Maar ook in mest, houtsnippers, pallets en textiel kan broei ontstaan.
Lees meer in het artikel ‘Het gevaar van zelfontbranding door broei’.
Accu’s en voertuigen
Accu's zijn steeds vaker aanwezig op agrarische bedrijven. Denk aan gereedschap, voertuigen en andere elektrische machines. Het laden van accu's brengt risico's met zich mee. Een defecte accu, een beschadigde kabel of een probleem met de lader kan leiden tot oververhitting en uiteindelijk brand.
Trekkers, shovels en andere voertuigen kunnen ook brand veroorzaken. Een technisch probleem aan bijvoorbeeld een startmotor of ander elektrisch onderdeel kan leiden tot zelfontbranding. Ook een warme motor of uitlaat in combinatie met stof, hooi of ander brandbaar materiaal vormt een risico.
Mest, stof en spinnenwebben
Ook mest brengt risico’s met zich mee. Huub: “In mestkelders kan door vergisting methaangas ontstaan. Vooral tijdens het mixen van mest kunnen gassen vrijkomen die schadelijk, brandbaar of zelfs explosief zijn. Door onvoldoende ventilatie neemt het risico op een explosie toe.”
Stof en spinnenwebben zijn ook zeer brandbaar. Vooral in luchtkanalen hoopt zich in de loop van de tijd veel stof op. Wanneer daar een ontstekingsbron aanwezig is, kan het stof snel vlam vatten. Een brand verspreidt zich vervolgens via het luchtkanaal snel door de stal.
Tips om een stalbrand te voorkomen
Een stalbrand voorkomen, begint met het herkennen van de risico's. Loop daarom regelmatig door je bedrijf en stel jezelf de vraag: waar zou hier brand kunnen ontstaan? Door structureel de risico’s aan te pakken, verklein je de kans op brand. Wacht niet op een verplichte keuring om met brandveiligheid aan de slag te gaan. Met deze tips kun je volgens Huub en Rokus direct beginnen:
Controleer je elektrische installaties
Laat elektrische installaties altijd aanleggen, aanpassen en keuren door een erkend bedrijf. Met verschillende SCIOS Scope-keuringen controleert een bevoegd inspecteur bijvoorbeeld of installaties en zonnepanelen veilig werken, goed zijn aangelegd en geen brandrisico vormen.
Onderhoud je installaties
Plan je onderhoud in en stel dit niet uit. Controleer verwarmingsapparatuur, ventilatoren, machines en andere installaties. Maak luchtkanalen en andere moeilijk bereikbare plekken regelmatig schoon.
Kijk kritisch naar je werkzaamheden
Moet je lassen of slijpen? Doe dat bij voorkeur buiten de stal. Kan dat niet? Zorg dan dat er geen brandbare materialen in de buurt zijn en dat blusmiddelen binnen handbereik zijn. Controleer je werkplek na afloop goed. Smeulend materiaal kan ook nog enige tijd na de werkzaamheden brand veroorzaken.
Sla brandbare materialen droog en veilig op
Bewaar hooi, stro en houtsnippers droog en zoveel mogelijk buiten de stal. Kijk ook naar de opslag van mest, pallets, kisten, verpakkingen en andere brandbare materialen. Let op signalen van vocht zoals een afwijkende geur, condens of een verhoogde temperatuur.
Plaats accu’s, machines en voertuigen op een veilige plek
Laad accu’s op een vaste, veilige plek op. Houd de omgeving rond een laadpunt vrij en zorg voor ventilatie. Controleer kabels en laders regelmatig en gebruik geen beschadigde apparatuur.
Kijk ook naar de plek waar je trekkers, shovels en andere machines parkeert. Zet voertuigen bij voorkeur niet in of direct naast de stal. Maak de motor en uitlaat na gebruik schoon, zeker wanneer je veel met hooi, stro of ander droog materiaal hebt gewerkt.
Beperk de verspreiding van brand
De snelheid waarmee een brand zich verspreidt, bepaalt onder andere de schade. Kijk daarom nog eens goed naar de indeling van je stal en overweeg brandwerende scheidingen en compartimenten te plaatsen. Zeker technische ruimtes met veel elektrische apparatuur vormen een risico.
Zorg dat je snel kunt ingrijpen bij brand
Een brand helemaal voorkomen, lukt misschien niet altijd. Daarom is het ook belangrijk om na te denken over wat je doet als er toch brand uitbreekt. Zorg bijvoorbeeld dat blusmiddelen beschikbaar en goed bereikbaar zijn. Controleer regelmatig of ze nog bruikbaar zijn en laat ze onderhouden.
Kijk ook naar de mogelijkheden voor brand- en rookdetectie. Een snelle ontdekking van brand kan helpen om eerder in te grijpen. En heb je personeel? Bespreek dan wat ze moeten doen wanneer ze rook of brand ontdekken. Wie belt 112? Waar moeten ze naartoe? En wat doe je met de dieren?
Lees ook het artikel ‘Tips om brand in je bedrijf te voorkomen’.
Breng je risico’s in kaart
Een stalbrand kun je misschien niet altijd voorkomen. Maar je kunt het risico wel kleiner maken. Dat zit soms in de kleine dingen, vertelt Rokus: “Ondernemers accepteren risico’s soms jarenlang. Bijvoorbeeld omdat een bepaalde werkwijze nu eenmaal zo is ontstaan. Zoals kabels en machines die al jaren een vaste plek hebben. Of onderhoud dat niet periodiek plaatsvindt. Daarom is het goed om af en toe met een andere blik door je bedrijf te lopen. Vraag jezelf af: waar kan hier brand ontstaan?”
Ook de verzekeringsadviseur speelt een rol bij brandpreventie. Huub: “Het is belangrijk dat ondernemers weten wat er in hun polis en de voorwaarden staat. Welke preventiemaatregelen zijn bijvoorbeeld verplicht?
Denk tot slot ook na over de financiële gevolgen van een brand voor je bedrijf. Kan je onderneming na een grote brand blijven draaien? En zijn je gebouwen, machines, voorraad en andere bedrijfsmiddelen voldoende verzekerd? Wil je weten of je goed verzekerd bent? Of wil je hulp bij brandpreventie? Neem dan contact op met je verzekeringsadviseur. Hij of zij helpt bij het in kaart brengen van jouw risico’s.”
Kijk voor een handige checklist voor brandveiligheid op de website van het Verbond van Verzekeraars. Ook de Toolkit Voorkom stalbrand van Brandweer Nederland geeft praktische informatie, brochures en werkvormen om met brandveiligheid in stallen aan de slag te gaan.
Voor starters