Ingrijpende verandering
Jan Hendrik: “Deze vernieuwing is ingrijpender dan veel ondernemers beseffen. Het gaat niet alleen om een update van de regels. Het verandert écht wie verantwoordelijk is en waarvoor. Nu loopt alleen de producent en/of de EU-importeur risico als een bedrijf een gebrekkig product op de markt brengt. Dat geldt straks voor iedere marktdeelnemer.”
Wat is productaansprakelijkheid?
“Productaansprakelijkheid betekent dat je als producent aansprakelijk bent als een gebrekkig product schade veroorzaakt”, legt Jan Hendrik uit. “Die schade kan bestaan uit letsel of schade aan zaken. Met de nieuwe richtlijn komen daar straks ook dataverlies en psychische schade bij.
Als je producten produceert, importeert, distribueert of onder je eigen naam verkoopt, kun je met productaansprakelijkheid te maken krijgen. Het gaat erom dat jij een product op de markt brengt. Bij verzekeraars valt productaansprakelijkheid meestal onder de dekkingen van de bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB).”
Tip: Lees ook de artikelen 'Aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven (AVB): wat is het en waarom heb je er een nodig?' en ‘Wanneer is een bedrijf aansprakelijk?’
Waarom is de EU-richtlijn voor productaansprakelijkheid aangepast?
“De huidige regels stammen uit 1985. Ze hebben betrekking op fysieke producten: een machine, koffiezetapparaat of speelgoed. Maar producten zijn allang niet meer alleen fysiek. Ook software, apps, AI en digitale diensten zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Denk bijvoorbeeld aan een slimme thermostaat of de software in een elektrische auto.
Daarnaast zijn producten complexer en ketens internationaler geworden. De huidige regels passen dus niet meer bij de praktijk van nu. Daarom heeft de EU de nieuwe Richtlijn 2024/2853 vastgesteld. Deze is sinds 8 december 2024 van kracht. Lidstaten moeten de nieuwe regels uiterlijk 9 december 2026 in hun nationale wetgeving hebben opgenomen.
Voor jou als ondernemer betekent dit niet dat je achterover kunt leunen. Je moet je nu al aan de richtlijn houden; ook al krijg je nog geen boete als je er nog niet aan voldoet. Gebruik deze overbruggingstijd daarom goed. Begin nu al met de voorbereiding op de nieuwe regels.”
Wat verandert er in de Richtlijn 2024/2853?
“De grootste wijzigingen in de EU-richtlijn voor productaansprakelijkheid zijn in te delen in drie onderwerpen:
1. Ruimer productbegrip
Tot nu toe gold productaansprakelijkheid alleen voor fysieke producten. Onder de nieuwe richtlijn vallen hier nu ook software, apps, updates, AI-systemen en digitale diensten/bestanden onder. Dit kan van alles zijn: van de software in een slimme thermostaat tot die in een elektrische auto. Ook diensten die onmisbaar zijn voor een product vallen onder de richtlijn. Denk aan de continue levering van verkeersdata in navigatiesystemen of aan de gezondheidsmonitoringsdienst in een smartwatch.
2. Meer soorten schade
Voorheen ging productaansprakelijkheid alleen om lichamelijk letsel of schade aan spullen (zaakschade). Met de nieuwe regels vallen hier ook dataverlies (zoals bestanden die zijn verwijderd van een harde schijf) en psychische schade onder. Neem bijvoorbeeld een medische app die een verkeerde diagnose stelt door een softwarefout. Het slachtoffer kan dan niet alleen een vergoeding eisen voor lichamelijke schade, maar ook voor de mentale gevolgen van die verkeerde diagnose.
Maar ook producten die juist bedoeld zijn om schade te voorkomen, kunnen met de nieuwe richtlijn als gebrekkig worden gezien als ze niet werken. Denk bijvoorbeeld aan een rookmelder die door een softwarefout geen alarm slaat bij brand. Juist omdat zo’n product bedoeld is om schade te voorkomen, kan het falen ervan zwaar meewegen bij de beoordeling van aansprakelijkheid.
3. Meer verantwoordelijkheden
Met de nieuwe richtlijn kunnen voortaan niet alleen fabrikanten van eindproducten worden aangesproken, maar ook producenten van grondstoffen, onderdelen en digitale componenten. Bovendien wordt de verantwoordelijkheid veel breder in de keten gelegd. Dus ook importeurs, gemachtigden, fulfilmentdiensten en zelfs online platforms kunnen aansprakelijk gesteld worden.”
Wat betekent de nieuwe EU-richtlijn voor jou als ondernemer?
“Met de nieuwe regels loop je als ondernemer meer risico op het krijgen van een schadeclaim en hoge kosten. Dat heeft te maken met een aantal zaken:
Bredere aansprakelijkheid
De nieuwe richtlijn vergroot het risico dat je als ondernemer aansprakelijk wordt gesteld. Je hoeft namelijk niet meer de fabrikant te zijn. Als jij in de keten zit als importeur, leverancier of als fulfilmentpartner, kun je ook een schadeclaim krijgen.
Dit is echt een grote verandering. Binnen de EU moet namelijk altijd een aanspreekpunt zijn voor de klant. Als de fabrikant niet in de EU is gevestigd, kunnen de importeurs, vertegenwoordigers en fulfilmentdienstverleners voortaan ook aansprakelijk worden gesteld. Bij die laatste groep gaat het dus ook om bedrijven die zich bezig houden met:
- de opslag van producten
- orderverwerking
- ompakken van pakketten
- verzendingen
- retourafhandelingen
De aansprakelijkheid doorschuiven naar de fabrikant blijft wel mogelijk, maar dan moet je wél precies weten wie dat is. En dat is in complexe, internationale ketens vaak erg lastig.
Tot slot kunnen bedrijven die een product ingrijpend wijzigen, voortaan zelf als fabrikant worden gezien. Denk aan bedrijven die producten herstellen, opknappen of technisch aanpassen voordat ze opnieuw worden verkocht. Als zo’n wijziging invloed heeft op de veiligheid van het product en schade veroorzaakt, kan het bedrijf aansprakelijk worden gesteld.
Verlichting bewijslast voor slachtoffers
Ook de bewijslast verschuift. Het aantonen dat een product gebrekkig is én dat het gebrek de schade heeft veroorzaakt, is vaak erg lastig. Zeker bij complexe of digitale producten, waarbij de producent de technische kennis heeft. Met de nieuwe regels hoeft een consument minder snel zelf te bewijzen dat jouw product gebrekkig was. In bepaalde gevallen mag voortaan worden aangenomen dat een product gebrekkig was en dat er een verband is met de schade.
Bovendien kan een rechter je verplichten om productinformatie aan te leveren. Bijvoorbeeld over het ontwerp of de werking van de software. Dit kan doorslaggevend zijn bij een schadeclaim.
Collectieve schadeclaims
Daarnaast wordt het eenvoudiger voor meerdere gedupeerden om samen één schadeclaim in te dienen. Voor een ondernemer kan daardoor de financiële impact van een claim veel groter worden.
Langere vervaltermijn gezondheidsschade
In de nieuwe richtlijn wordt de vervaltermijn van gezondheidsschade verlengd van tien naar vijftien jaar. Bij medische hulpmiddelen of farmaceutische producten kan de schade namelijk pas jaren later ontstaan. Met de verlengde termijn kunnen consumenten ook dan nog de schade verhalen.
Afschaffing ondergrens van € 500
Nu komt alleen schade boven de € 500 in aanmerking voor een vergoeding. In de nieuwe richtlijn komt deze ondergrens te vervallen. Dit betekent dat consumenten ook bij kleinere schadebedragen recht kunnen hebben op een vergoeding. Dit verlaagt de drempel om een schadeclaim in te dienen.”
Wat betekent dit voor je verzekeringen?
“De nieuwe richtlijn voor productaansprakelijkheid kan gevolgen hebben voor je bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering. Door de uitbreiding naar dataverlies en psychische schade kunnen er meer claims ontstaan en kunnen de claimbedragen stijgen. Ook kunnen terugroepacties en (internationale, collectieve) schadeclaims hoge kosten met zich meebrengen.
Controleer daarom tijdig je verzekeringen en de bijbehorende dekkingen. En ga goed na of je huidige polis voldoende dekking biedt. Zijn bijvoorbeeld digitale risico’s, softwarefouten of schade door updates meeverzekerd?”
Tips voor ondernemers: wat kun je zelf doen?
Jan Hendrik heeft een aantal tips om je als ondernemer voor te bereiden op de nieuwe regels:
Controleer je verzekeringen
“Niet elke bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering is hetzelfde. Sommige polissen dekken standaard productaansprakelijkheid, maar hebben beperkingen als het gaat om software of digitale componenten. Ga daarom na of jouw verzekering ook van toepassing is op software, updates en digitale producten.
Controleer ook de maximaal verzekerde bedragen. Nu dataverlies en psychische schade erbij komen, kunnen schadeclaims groter zijn dan voorheen. Neem altijd contact op met je verzekeringsadviseur om samen jouw risico’s in kaart te brengen.”
Zorg dat je vastlegt wie verantwoordelijk is
“Met de nieuwe richtlijn wordt ketenverantwoordelijkheid nog belangrijker. Als jij producten verkoopt, importeert of distribueert, is het van belang dat je precies weet wie de fabrikant is. Kun je dat niet aantonen? Dan kun je mogelijk zelf als fabrikant worden gezien. Leg daarom in contracten vast wie eindverantwoordelijk is. En maak duidelijke afspraken over wie aansprakelijk is bij schade.”
Kom nu in actie
Jan Hendrik adviseert ondernemers tot slot om nu al in actie te komen: “Wacht niet tot de nieuwe regels in december volledig gelden. De risico’s zijn er namelijk nu ook al. Wie zich tijdig voorbereidt, komt niet voor vervelende verrassingen te staan. Controleer daarom op tijd je verzekeringen, breng je keten in kaart en ga in gesprek met je verzekeringsadviseur.”
Tot slot laat Jan Hendrik weten dat ondernemers de nieuwe EU-richtlijn ook als een kans kunnen zien: “Deze ontwikkeling dwingt ondernemers om nog bewuster om te gaan met productveiligheid, updates en cybersecurity. Dat vergroot uiteindelijk het vertrouwen van consumenten. Wie zijn processen op orde heeft en zijn risico’s goed verzekert, staat uiteindelijk sterker in de markt.”
Heb jij vragen over wat de nieuwe regels betekenen voor jouw bedrijf en je verzekeringen? Neem dan contact op met je verzekeringsadviseur.
Voor starters