Henk-Jan: “Biobased bouwen staat nog in de kinderschoenen, maar de ambities zijn groot. Volgens TNO is biobased bouwen de toekomst. In 2030 bestaat naar verwachting 20 tot 30% van de gebouwen en woningen (voor een deel) uit biobased materiaal. Biobased bouwen biedt veel kansen, maar het vraagt wel om een andere manier van kijken naar risico’s, preventie en verzekeren.”
Wat is biobased bouwen?
“Biobased betekent bouwen met materialen die uit hernieuwbare, natuurlijke bronnen komen. In plaats van uitputbare grondstoffen zoals beton en staal, gaat het om materialen die opnieuw kunnen aangroeien en vaak ook herbruikbaar zijn. Het belangrijkste doel van biobased bouwen is het verminderen van de CO2-uitstoot en het stimuleren van een circulaire economie.”
Welke materialen zijn geschikt voor biobased bouwen?
“Er is geen eenduidige definitie voor wat een biobased materiaal is. Vaak wordt als voorwaarde gesteld dat het materiaal na de oogst binnen honderd jaar volledig moet kunnen teruggroeien. Hout is het meest bekende en toegepaste voorbeeld. Ook stro, vlas, bamboe, hennep en riet worden gebruikt.
Leem, klei en zand zijn ook natuurlijke en veelgebruikte materialen, maar worden meestal niet als biobased gezien. Dat komt doordat ze niet worden geteeld, maar een minerale oorsprong hebben. Deze materialen hebben wel een lage CO2-uitstoot en passen in een natuurlijke kringloop. Hierdoor worden ze wel als duurzaam gezien. In plaats van biobased worden ze vaak ‘geobased’ genoemd. Beide soorten bouwmaterialen kunnen goed samen worden gebruikt in duurzame bouwprojecten.”
Wat zijn de voordelen van biobased bouwen?
Biobased bouwen heeft veel voordelen op het gebied van duurzaamheid, vertelt Henk-Jan:
Minder CO2-uitstoot
“Een belangrijk voordeel is dat veel biobased materialen meer CO2 opnemen dan ze uitstoten. Tijdens de groei nemen planten en bomen CO2 op uit de lucht. Die CO2 blijft opgeslagen zolang het materiaal in een gebouw wordt gebruikt. Dit is een groot verschil met bijvoorbeeld beton of staal, waarbij juist veel CO2 vrijkomt tijdens de productie.
Hernieuwbaar
Biobased materialen zijn onuitputtelijk. Na het oogsten kan het materiaal binnen honderd jaar helemaal teruggroeien. Ook kunnen de materialen aan het einde van hun levensduur opnieuw gebruikt worden. Hierdoor zijn er minder grondstoffen nodig, wat weer gunstig is voor de planeet.
Geschikt voor prefab-onderdelen
Biobased materialen zijn heel geschikt voor het maken van prefab-onderdelen. Prefab staat voor ‘prefabricage’: onderdelen worden vooraf gemaakt in een fabriek of werkplaats en daarna als kant-en-klaar bouwpakket naar de bouwplaats gebracht. Hierdoor is er minder vaak vervoer nodig naar de bouwplaats. En dat zorgt weer voor minder CO2-uitstoot. Tot slot zorgt prefab-bouwen voor kortere bouwtijden. De combinatie van prefabricage en biobased materialen is dé sleutel tot het versnellen en verduurzamen van woningbouw.
Gezonder leefklimaat
Een ander voordeel is een gezonder binnenklimaat. Door de natuurlijke samenstelling verbeteren biobased materialen de luchtkwaliteit in een gebouw. En dat zorgt weer voor minder gezondheidsklachten zoals allergieën, verkoudheid of hoofdpijn. Ook werken biobased materialen isolerend: in de winter houden ze warmte vast en in de zomer houden ze je gebouw koel.”
Wat zijn de nadelen van biobased bouwen?
Biobased bouwen heeft ook een aantal nadelen, aldus Henk-Jan:
Grotere brandbaarheid
“Biobased materialen zijn vaak erg brandbaar. Ze bestaan namelijk uit cellulose: een organische verbinding die energie afgeeft bij verbranding. Denk bijvoorbeeld aan een rieten dak. Dat is veel brandbaarder dan een pannendak. Bovendien nemen biobased materialen sneller rook en roet op. Hierdoor is de rook- en roetschade bij brand vaak groter.
Bij houtbouw is het overigens wel zo dat brandend hout verkoolt. Deze verkoling vormt vervolgens een isolerende laag die zorgt dat de kern van het hout niet verbrandt. Hierdoor stort bij brand een gebouw van hout minder snel in dan een gebouw met een stalen draagconstructie. Staal zet namelijk uit bij warmte. Door de krachten die daarbij vrijkomen, kan een gebouw instorten.
Gevoeliger voor vocht
Biobased materialen zijn ook erg gevoelig voor vocht. Als er vocht in het materiaal komt en het wordt ingesloten, kan het materiaal niet meer ‘ademen’ en drogen. Dit kan schimmel veroorzaken. Daarom is het belangrijk om hier tijdens de bouw goed op te letten. De aannemer moet maatregelen nemen om te voorkomen dat er later problemen ontstaan. Zo moeten er tijdens de bouw regelmatig vochtmetingen worden gedaan. Pas wanneer duidelijk is dat de materialen droog genoeg zijn, kan de volgende bouwstap worden uitgevoerd. Zo wordt voorkomen dat vocht ingesloten raakt.
Ook een daklekkage, een lekkende koffieautomaat of bluswater bij een brand kunnen voor veel grotere waterschade zorgen dan in bijvoorbeeld een betonnen gebouw. Ook dat vraagt om het nemen van extra preventiemaatregelen. Een voorbeeld is het plaatsen van een waterstop.
Hogere bouwkosten
Tot slot is biobased bouwen op dit moment vaak duurder dan traditionele bouw. Standaardisering en schaalvergroting moeten dat verschil in de toekomst kleiner maken, maar zover zijn we nog lang niet. Op dit moment is namelijk slechts 3% van de woningen/gebouwen biobased. Overigens kun je wel subsidie krijgen voor het bouwen met biobased materialen.”
Welke subsidies en regelingen zijn er voor biobased bouwen?
“Om biobased bouwen te stimuleren, zijn er verschillende subsidies en regelingen beschikbaar. Zo biedt de landelijke Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) een subsidie voor het gebruik van biobased isolatiematerialen.
Daarnaast is er de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB). Hierbij stelt de overheid € 200 miljoen beschikbaar tot 2030, met als doel dat 20 tot 30% van de nieuwbouw dan biobased is. Deze subsidie is bedoeld als stimulans voor:
- boeren om biobased materialen te verbouwen;
- de bouwindustrie om deze materialen te gebruiken;
- en woningeigenaren om te gaan wonen in biobased woningen.
Tot slot zijn er soms provinciale of lokale regelingen en duurzame hypotheken die het gebruik van biobased materialen stimuleren.”
Wat betekent biobased bouwen voor je verzekeringen en preventie?
“Voor verzekeraars is biobased bouwen relatief nieuw terrein. Doordat er nog zo weinig gebouwen biobased zijn, hebben we ook weinig schadecijfers. Dat maakt het inschatten van de risico’s complex. Een biobased gebouw zien we in principe niet heel anders dan een bedrijfspand dat traditioneel is gebouwd. De dekkingen voor je verzekeringen kunnen dan ook hetzelfde zijn. We hebben dus geen apart verzekeringsproduct voor biobased gebouwen.
De risico’s die je loopt, zijn soms wél anders en kunnen leiden tot extra preventiemaatregelen of voorwaarden. Die worden dan opgenomen in de verzekeringspolis. Denk bijvoorbeeld aan:
Extra eisen brandveiligheid
Voor de brandveiligheid van massieve houtbouw is onlangs de Nederlandse Technische Afspraak (de NTA 6125) ontwikkeld. Deze norm moet ervoor zorgen dat houten gebouwen net zo brandveilig zijn als traditioneel gebouwde panden. Verzekeraars kunnen eisen dat je het brandrisico in jouw pand volgens deze norm beperkt.
Aanvullende preventiemaatregelen
Daarnaast kunnen verzekeraars aanvullende preventiemaatregelen eisen. Denk aan verplichte keuringen van technische installaties of maatregelen om de kans op brand van buitenaf te verkleinen. Ook het nemen van maatregelen om waterlekkages sneller te ontdekken kan een voorwaarde zijn. Maar ook hierbij geldt: er is nog te weinig ervaring met biobased bouwen en alle mogelijke preventiemaatregelen die daarbij komen kijken.
Beperken van risicovolle combinaties
Tot slot is het mogelijk dat verzekeraars bepaalde risicovolle combinaties niet willen verzekeren. Denk bijvoorbeeld aan een horecabedrijf in een houten pand of een houten gebouw in combinatie met een rieten dak en zonnepanelen. Dit soort combinaties verhogen de kans op brand.
In sommige gevallen leidt een hoger risico tot een iets hogere premie, maar we proberen dat zo beperkt mogelijk te houden. Wij willen als verzekeraar biobased bouwen niet afremmen. Integendeel: we willen ondernemers juist stimuleren en helpen om duurzaam én veilig te bouwen.”
Tips voor biobased bouwen
Henk-Jan heeft tot slot een paar (praktische) tips voor ondernemers die biobased willen gaan bouwen:
Neem vooraf contact op met je verzekeringsadviseur
“Heb je plannen om biobased te bouwen? Neem dan altijd vooraf contact op met je verzekeringsadviseur. Bespreek je ideeën op tijd, zodat je verzekeraar kan aangeven of er bepaalde maatregelen of voorwaarden gelden. Zo kom je achteraf niet voor vervelende verrassingen te staan.
Kies voor gespecialiseerde bouwpartners
Heb je concrete bouwplannen? Neem dan altijd partijen in de armen die voldoende ervaring hebben op het gebied van biobased bouwen. Dit geldt voor de constructeur, aannemer en alle onderaannemers die bij het bouwproject betrokken zijn. Het gebruiken en afwerken van biobased materialen is namelijk écht anders dan bij traditionele materialen. Zo moet je soms aanvullende maatregelen nemen om vochtschade te voorkomen, zoals het afdekken en afkitten van materialen.
Vermijd risicovolle situaties
Komt het gebouw te staan in een gebied met een verhoogd overstromingsrisico? Overweeg dan om hybride te bouwen. Bijvoorbeeld door de fundering en eerste verdieping van beton te bouwen en de andere etages van hout.
En vermijd ook risicovolle combinaties zoals zonnepanelen op een biobased dak. Ook een energieopslagsysteem in de buurt van een gevel met een natuurlijk isolatiemateriaal kan een verhoogd brandrisico opleveren. Laat je vooraf goed adviseren door een risicodeskundige van je verzekeraar en kijk samen naar de veiligste oplossing.
Voorkom waterschade
Neem tot slot maatregelen om de gevolgen van waterlekkage te beperken. En zorg ervoor dat een lekkage snel wordt opgemerkt. Voorzie bijvoorbeeld aanwezige wasmachines, vaatwasmachines en/of koffieautomaten van een elektronische waterstop.”
Biobased bouwen biedt kansen, maar vraagt om andere keuzes dan traditionele bouw. Wie zich goed voorbereidt en tijdig in gesprek gaat met zijn verzekeraar en bouwpartners, kan de risico’s beperken. Heb jij vragen over biobased bouwen en wat dit betekent voor jouw verzekeringen? Neem dan contact op met je verzekeringsadviseur.
Voor starters